Πέμπτη 20 Ιανουαρίου 2022 10:24

Αφιέρωμα PressGreece για την 28η Οκτωβρίου 1940. “Γιάννη μου, θα νικήσωμεν τους Ιταλούς!!”

του Βασιλείου Γιαννογλούδη, καθηγητή 4ου Λυκείου Σερρών και αντιπροέδρου Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.

            Αναμφίβολα η 28 Οκτωβρίου αποτελεί ορόσημο και της ελληνικής ιστορίας διδάσκοντας πατριωτισμό, αυτοθυσία και αξιοπρέπεια, αλλά και στην παγκόσμια ιστορία γιατί ήταν η πρώτη σθεναρή αντίσταση σε μέλος του άξονα των φασιστικών /ναζιστικών δυνάμεων που είχε νικηφόρα κατάληξη. Πως όμως φθάσαμε σε αυτήν;

Οι εξελίξεις στη διεθνή σκηνή

   Στις 6 Νοεμβρίου του 1937 στην Ρώμη, η Ιταλία υπέγραψε το σύμφωνο Γερμανίας Ιαπωνίας (του Νοεμβρίου 1936) για σύμπτυξη ενός «αντικομμουνιστικού μετώπου», αλλά στην πραγματικότητα ήταν η δημιουργία του «παγκόσμιου» άξονα των φασιστικών δυνάμεων, που οδήγησαν την ανθρωπότητα στον Β΄ παγκόσμιο Πόλεμο. Η συνέχεια ήταν καταιγιστική.

εικόνα 1. Διαμόρφωση στις 6-11-1937 του Άξονα Β΄ Παγκασμίου πολέμου, εφημ. ΦΩΣ 7/11/1937 σ.1

Ο Χίτλερ προσαρτά την Αυστρία (1938), εισβάλει την 1η Σεπτεμβρίου 1939 στην Πολωνία, και αργότερα στην Τσεχοσλοβακία (1939), Δανία και Νορβηγία Βέλγιο, Ολλανδία (1940). Κατόπιν εξαπολύει επιθέσεις εναντίον της Γαλλίας και της Αγγλίας.

Η Ιαπωνία που βρισκόταν ήδη από το 1937 σε πόλεμο με την Κίνα και εισέβαλε σ’ αυτήν, σκόπευε να κυριεύσει την Ασία και να κυριαρχήσει στον Ειρηνικό ωκεανό.

Η Ιταλία, που είχε εισβάλει και κατακτήσει την Αιθιοπία το 1935, το 1939 καθιστούσε την Αλβανία προτεκτοράτο τηςκαι έκανε το δεύτερο βήμα της για το στρατηγικό της στόχο την κυριαρχία σε όλη την Μεσόγειο και την Αφρική.

Η κατάκτηση της Αλβανίας

            Η κατάκτηση της Αλβανίας τον Απρίλιο του 1939, έφερε τον πόλεμο σε απόσταση μιας ανάσας από την Ελλάδα. Η Ιταλία προβάλλοντας τις αξιώσεις της στον βασιλιά της Αλβανίας Ζώγου ζήτησε πέρα από τον έλεγχο της Αλβανίας, «το δικαίωμα να αποβιβάζη στρατεύματα εις πάσαν στιγμήν και εις οιονδήποτε μέρος του αλβανικού εδάφους».[1] Στην άρνησή του τον εξεδίωξε και εγκατέστησε φιλοιταλική κυβέρνηση.

            Ο Μεταξάς, που έχοντας τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά Γεωργίου Β΄ διέλυσε τη βουλή και κήρυξε τη δικτατορία της 4 Αυγούστου  1936, απάντησε με τα εξής διπλωματικά λόγια: «Προς άρσιν πάσης ανησυχίας της ελληνικής κοινής γνώμης, η Ελληνική Κυβέρνησις δηλοί ότι έχει πάντα τα στοιχεία, ώστε να είναι εις θέσιν να διαβεβαίωση τον Ελληνικόν Λαόν περί της απολύτου εξασφαλίσεως της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητος της Ελλάδος» [2].

            Το γεγονός αυτό διεύρυνε την αντιπαλότητα των δυνάμεων του Β΄ παγκοσμίου Πολέμου. Η Αγγλία αποφάσιζε την παροχή εγγυήσεων για την ανεξαρτησία της Ελλάδος και η Αμερική άρχιζε τα πρώτα βήματα για έξοδο από την ουδετερότητα.

Η στάση της Ιταλίας προς την Ελλάδα

            Αρχικά μετά την κατάληψη της Αλβανίας, ο Μουσολίνι για την καθησυχάσει την Ελλάδα, έδινε τις εξής διαβεβαιώσεις: «Πας γενόμενος ή γενησόμενος θόρυβος περί δήθεν Ιταλικών ενεργειών κατά της Ελλάδος είναι ψευδής και προέρχεται από καλοθελητάς. Η φασιστική Ιταλία επιβεβαιοί την πρόθεσίν της του να σεβασθή κατά τον μάλλον απόλυτον τρόπον την ηπειρωτικήν και νησιωτικήν ακεραιότητα της Ελλάδος.

Εικόνα 2: Ιταλικές 1939 δηλώσεις για Ελλάδα, εφημ. ΦΩΣ 12-4-1939 σ. 6

Η φασιστική Ιταλία έχει την θέλησιν να διατηρήση και αναπτύξη ολοέν περισσότερον τας εγκαρδίους φιλικάς σχέσεις αίτινες ενώνουν τας δύο χώρας και είναι πρόθυμος όπως παράσχη πάσαν σαφή απόδειξιν της θελήσεώς της ταύτης»[3].

            Στη συνέχεια η Ιταλία άρχισε μια στρατηγική συνεχούς όξυνσης της σχέσεως της με την Ελλάδα. Θα αναφέρουμε κάποια γεγονότα:

            1) Ο Έλληνας υποπρόξενος στους Αγίους Σαράντα προς το Υπουργείον των Εξωτερικών, 14 Απριλίου 1939: «Κατά την κατάληψιν των Αγίων Σαράντα υπό του ιταλικού εκστρατευτικού σώματος την 7 τρέχοντος, το προξενικόν κατάστημα εβάλλετο υπό των Ιταλών διά πολυβόλων επί τρία τέταρτα της ώρας και διετρήθη υπό εκατοντάδων σφαιρών. Το προσωπικόν του Προξενείου, οι Έλληνες υπήκοοι και οι ομογενείς διέτρεξαν σοβαρώτατον κίνδυνον, αλλ’ ευτυχώς ετραυματίσθη ελαφρώς εις ομογενής (…)». [4]

2) Στις 11 Απριλίου 1940, οπρεσβευτής μας στη Ρώμη απευθύνεται προς το Υπουργείον των Εξωτερικών και αναφέρει πως «ξένος συνάδελφος με εβεβαίωσεν ότι εις τους κύκλους του Βατικανού υπήρχον σήμερον πληροφορίαι περί επιχειρήσεως μελετωμένης κατά της Κερκύρας (…) Ταύτα δεν τυγχάνουν άσχετα προς άλλην πληροφορίαν αρίστης πηγής, καθ’ ην η Ιταλική Κυβέρνησις μελετά να αντιδράσει κατά των αγγλικών ναυτικών περιπολιών εν τη Αδριατική κηρύττουσα ταύτην κλειστήν θάλασσαν».[5]

            3) «Οργίλο» διάβημα του υπουργού Εξωτερικών, Τσιάνο, στις 3 Ιουλίου 1940, περί δήθεν φιλοξενίας αγγλικών πολεμικών σε ελληνικά λιμάνια. Ο πρεσβευτής της Ελλάδος στη Ρώμη σχολιάζει: «Εκ της όλης οικονομίας του χθεσινού διαβήματος προκύπτει ότι δεν πρόκειται απλώς περί αιτιάσεως επί παραβάσει κανόνων του Διεθνούς Δικαίου περί ουδετερότητος … Το κέντρον βαρύτητος του διαβήματος ευρίσκεται εν τω πολιτικώ πεδίω. Η έννοια αυτού είναι: “μεθ’ ημών ή καθ’ ημών”. …».[6]

         

4) Στις 12 και 31 Ιουλίου 1940 το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ενημερώνει την Ιταλική πρεσβεία στην Αθήνα ότι τρία βομβαρδιστικά ιταλικά αεροπλάνα έβαλον διά βομβών και μυδραλλιοβόλων εναντίον του βοηθητικού πλοίου του Β. Ναυτικού «Ωρίων» ως και του αντιτορπιλλικού «Ύδρα» και διαμαρτυρήθηκε εναντίον των επιθέσεων αυτών που αποτελούν προσβολή της κυριαρχίας της Ελλάδας. [7]

            5) Τον δεκαπενταύγουστο του 1940, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» τορπιλίζει και βυθίζει στο λιμάνι της Τήνου το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη». Τη 16η Αυγούστου ο πρεσβευτής μας στη Ρώμη I. Πολίτης ειδοποιεί την Αθήνα: «Παρά τας διαβεβαιώσεις μας περί αγνώστου εθνικότητος του υποβρυχίου του τορπιλλίσαντος την “Έλλη”, οι διπλωμάται, οι ξένοι δημοσιογράφοι και ακόμη ωρισμένοι ιταλικοί κύκλοι αποφαίνονται διά βοής ποιοι είναι οι δράσται.

Εικόνα 3: Ενθουσιασμός Σερραίων στις 29-10-1940, εφημ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 29-10-1940 σ.3

Αναμένεται ότι οι Ιταλοί θα μετέλθουν και άλλα τοιαύτα μέσα μέχρις ου καταστώμεν ώριμοι προς συζήτησιν». [8] Το καθεστώς Μεταξά απαγορεύει την μετάδοση της είδησης, ακόμη και όταν η επιτροπή ερεύνης ενημέρωσε για την ιταλική προέλευση των τορπιλών, για το ποιος τορπίλισε την «Έλλη». Η ενημέρωση του λαού έγινε την ίδια μέρα της 28 Οκτωβρίου (βλ. εφημ. Ασύρματος 28/10/1940) αλλά σε εκτενή αναφορά στις επόμενες (βλ. εφημ. Ελληνικόν Μέλλον 30/10/1940).

Η 28η Οκτωβρίου και η αντίδραση του λαού στα Σέρρας

            Την 3η πρωινή της 28ης Οκτωβρίου με διακοίνωση της η Ιταλία ζητά από την Ελληνική Κυβέρνηση -ως εγγύηση διά την ουδετερότητα της Ελλάδος και ως εγγύηση διά την ασφάλεια της Ιταλίας- το δικαίωμα να καταλάβη διά των ενόπλων αυτής δυνάμεων,ωρισμένα στρατηγικά σημεία του ελληνικού εδάφους. Επίσης ζητά η Ελλάδα να αφήσει η κατοχή αυτή να γίνει με ειρηνικό τρόπο αλλιώς «εάν τα ιταλικά στρατεύματα ήθελον συναντήση αντίστασιν, η αντίστασις αύτη θα καμφθή διά των όπλων και η Ελληνική Κυβέρνησις θα έφερε τας ευθύνας αι οποίαι ήθελον προκύψη εκ τούτου». [9]

            Η απάντηση του Μεταξά και σύσσωμου του ελληνικού λαού ήταν ΟΧΙ. Από όλους τους ιστορικούς, τους ερευνητές και τους συγγραφείς αναμνήσεων των αγωνιστών στο μέτωπο της Αλβανίας αλλά και αυτών που έμειναν στα μετόπισθεν, παρά τη δικαιολογημένη αντίδραση στην αυταρχική και αντικοινοβουλευτική πολιτική του καθεστώτος της Ελλάδος, υπάρχει μια κοινή συνισταμένη:η θρασύτατη απαίτηση της φασιστικής Ιταλίας προκάλεσε μια θύελλα αγανάκτησης,αλλά συγχρόνως αποφασιστικότητα μαζί με χαρά και ενθουσιασμό, για την προάσπιση της ακεραιότητας και της αξιοπρέπειας της Ελλάδας.

            Θα προσπαθήσουμε να τεκμηριώσουμε τα παραπάνω προβάλλοντας δύο ιστορικά τεκμήρια Σερραϊκής προέλευσης.

            Το πρώτο είναι από ρεπορτάζ της εφημ. Μακεδονίας στις 29-10-1940 με τίτλο «Ο Ενθουσιασμός εις τας Επαρχίας» στο οποίο αναφέρονται:

«ΣΕΡΡΑΙ, 28. Με ακράτητον ενθουσιασμόν από της πρωίας σήμερον ο λαός των Σερρών εδέχθη την κήρυξιν του πολέμου υπό της Ιταλίας.

Από της πρωίας πλήθη λαού συγκεντρούμενα εις τας πλατείας εδέχοντο ενθουσιωδώς τας μεταδιδομένας υπό του Ραδιοφωνικού Σταθμού των Αθηνών ειδήσεις.Μετά την 2αν μ.μ. ώραν ήρχισεν η προσέλευσις των στρατευσίμων, η διέλευσις δε ενδεδυμένων εφέδρων προεκάλει ρίγη ενθουσιασμού εις όλον το πλήθος. Τάξις και πρωτοφανής ενθουσιασμός επεκράτει διά την αποφασισθείσαν απόκρουσιν της εισβολής του ενεδρεύοντος εχθρού.

Αι δοθείσαι εντολαί της Διοικήσεως Χωροφυλακής και των αρμοδίων στρατιωτικών αρχών περί σβέσεως των φώτων και λήψεως μέτρων ασφαλείας του αμάχου πληθυσμού εξετελέσθησαν απαρεγκλήτως και η πόλις σύσσωμος θα αντιμετωπίση ψυχραίμως πάσαν τυχόν γενησομένην επιδρομήν του εχθρού.

Καθ’ όλην την διάρκειαν του απογεύματος όμιλοι πολιτών στρατευομένων και μη διατρέχοντες τας οδούς και πλατείας της πόλεως έψαλλον εθνικά θούρια ζητωκραυγάζοντες συνεχώς υπέρ της νέας Μεγάλης Ελλάδος και επευφημούντες τους αναχωρούντας στρατευσίμους». [10] Το δεύτερο μια (ανορθόγραφη) επιστολή με τη σημαδιακή ημερομηνία 28-10-1940 του Αγγελάκη Βάκαλου, παππού του προέδρου του ιατρικού συλλόγου Σερρών Άγγελου Βάκαλου, προς τον ανεψιό του Γιάννη, που βρισκόταν στο Σικάγο.

Εικόνα 4:Η Επιστολή του Αγγελάκη Βάκαλου με ημερομηνία 28-10-1940

Η επιστολή τελικά λόγω των πολεμικών γεγονότων δεν ταχυδρομήθηκε και έτσι παρέμεινε στα Σέρρας.

Την παραθέτουμε αυτούσια και τη θεωρούμεμετά 81 χρόνια σημαντικό ιστορικό τοπικό τεκμήριο, γιατί μέσα σε έξι γραμμές περιγράφει παραστατικά το κλίμα της εποχής και την επικρατούσα πεποίθηση του απλού κόσμου για την έκβαση τουπολέμου με τους Ιταλούς : «Γιάννη, μάθε ότη σήμερης ότη καθός μαθένετε έχουμεν επιστράτευσιν και πήραν και τον Λάζο και τον Στάθη στρατιώτας και όλους τους φίλους σου και όλι η νέη τρέχουνε με χαρά και τραγούδια όπου δεν γραύτετε ο ενθουσιαζμός. Και η μιτέρα σου κάθετε μαζή με την Θεοδοσία [χωρίς] να έχουνε τόρα κανέναν άνδρα. δια τούτο σε παρακαλώ μην ξεχνάς να γράφεις [διό]τι στεναχοργέτε το κορίτση.

Γιάννη μου θα νικίσομεν τους Ιταλούς!!» [11]

Παραπομπές:

1) Εφημ. ΦΩΣ 11-4-1939 σ.1

2) Εφημ. ΦΩΣ 11-4-1939 σ.1

3) Εφημ. ΦΩΣ 12-4-1939 σ.6

4) Ψαρομηλίγκος Αρτέμης, «Η στρατηγική της όξυνσης», Περιοδικό Ιστορικά (Ελευθεροτυπίας) τ. 54, 25/10/2001 σ. 9 (Τα τεκμήρια που παραθέτει ο συγγραφέας ελήφθησαν από τη «Λευκή Βίβλο» του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, που κυκλοφόρησε το 1940, αμέσως μετά την ιταλική επίθεση).

5) Ψαρομηλίγκος ό. π.,  σ. 11

6) Ψαρομηλίγκος ό. π.,  σ. 12

7) Ψαρομηλίγκος ό. π.,  σ. 12-13

8) Ψαρομηλίγκος ό. π.,  σ. 14

9) Ψαρομηλίγκος ό. π.,  σ. 15

10)Εφημ. Μακεδονία 29-10-1940 σ. 3

11) Σύμφωνα με πληροφορία από τον γιατρό Άγγελο Βάκαλο, ο Λάζος και ο Στάθης της επιστολής, αντιστοιχούν στους Λάζο Γαϊτατζή και Στάθη Κουκουλά.

Σχετικά

spot_img

Μείνετε Συντονισμένοι

Τελευταία Νέα